Kaosean murgildutako mundu batean gaude. Nire zinema-programatzaile errealitatea erritmoari egokitzen zaio. Bizi naizen adopzio-herrialde honetako (AEB) presidentearen titularrek markatzen duten denbora luzatu eta zabaldu egin nahi dut. Ez dut haren izena aipatuko. Hausnartzeko eta garai nahasietan erantzunen bat emateko denbora hartu zutenengan aurkituko dut babesa. Sarean iraulitako ezagutzak analogikoaren babeslekura narama. La Niñak ekarritako negu glazialagatik Desert X (https://desertx.org/) bisitatu ezinik edo parke naturaletako batera joan ezinik, geroratutako mundu batean bizitzera mugatuta, «bikarioki», hemen esaten den bezala, irratia eta ordenagailua piztuta mantentzen ditut. Nirekin daude leial eta temati. Kanpora agertzera behartzen nauen onlineko informazioa arakatzera bultzatzen nau bizi dugun paradoxak. NPR eta haren programak pasieran datoz, gimnasiora, eta nire musika-liburutegiko soinu-banda puntuatzen dute. Programak, berriro diot. Oraindik ere ez diet podcast esan nahi. Pentsatzen dut haurtzarotik irratiarekin lokartzeak nolabaiteko eskubidea ematen didala. Edo ohitura hutsa izango da. Leialtasuna, hobeto esanda.
Bi albiste darabiltzat gogoan azken egunotan. Lehenengoak, Frantziatik Boli Kostara danbor bat itzultzeak (https://africa.businessinsider.com/local/lifestyle/france-returns-sacred-drum-looted-from-ivory-coast-after-over-100-years/q6wvrq0) Beningo altxorraren zati baten itzulera dakart gogora (Mati Diopek Dahomeyn (2024) filmatu zuen lehen emanaldia), amaitu gabeko proiektu baten oihartzunekin, non NBE, UNESCO eta XX. mendearen erdialdeko beste erakunde batzuk mundu justuago bat sortzeko eta mundu mailako gatazkak saihesteko xedearekin sortu baitziren. Bigarrena, bere bekatuak aitortzeko prest ez zegoen herrialde batek hildako MLKgen ikasle gailen Jesse Jacksonen heriotza. Orain, gizonezko zurien suprematismoa botere politiko, ekonomiko eta erlijiosoaren zirkuluetan gogara dabilenean, derrigorrezkoa da haren irakaspenak berreskuratzea.
Deskonektatu nahirik jarraitzen dut. Gai izango ote naiz? Bertako museoak bisitatzen ditut eta, ezustean, galdutako eta Reelblack kolektiboak berreskuratutako film bat ikusteko iragarki batekin topo egin dut nire postontzi elektronikoan (Reelblackekoak itzuli dira pandemiaren ondoren urteetan isilik egon ondoren: https://shop.reelblack.com/products/riverbend-blu-ray-pre-order-limited-edition). Senarra eta biok lagun pare batekin elkartu gara Philadelphia Film Societyren aretoan (Askatasunaren Kanpaitik gertu), Sam Firstenbergen (AEB, 1989) Riverbend ikusteko, eta zuzendariekin, castingaren zati batekin eta aldeko ikusleekin partekatu dugu Blaxplotation herentziako-film hau erdi-ilunpean. Oscarretarako lehian dauden pelikula gehienek baino aipamen gehiago ditu gaur egungo egoerari buruz. Publikoak eta –zero azpiko tenperaturan eta duela aste batzuk inguratzen gaituen elurrarekin— zinemaraino iritsi arteko pasierak nire hiriari buruz hausnartzera behartzen naute, mugarri historikoz (ia minutuero) betetako une honetan. Rockyren 50. urteurrena ospatzeko atarian gaude, eta udan Munduko Futbol Txapelketako partidak jokatuko dira, herrialde hau jaio zela 250 urte betetzen direnean. Beldurra ematen du ahaztutako azpiegiturek nola erantzungo duten pentsatzeak. Jendearen gogoberotasunak orekatuko du kontua. Berriz ere. Herrialde nahasia, asaldatua, demagogoen eta onlineko berritsuen artean bere bidearen bila etengabe, herrialde honetako bizitzako lehen urteetan haginak atera, ukenduak saldu eta sinesmen utopiko desitxuratuek inspiratutako hizkuntzetan mintzo zirenen oinordeko harroa.
Hemen filmatutako pelikuletan pentsatzen dut, azken hamarkadetan hirietan (astiro, baina ikusteko moduan) gertatutako eraldaketen ondorioz desagertutako espazioetan, eta Liberty Day ospakizuna datorkit burura, baita Brian de Palmak bere Blow Out (1981) pelikulan hiria nola erretratatu zuen ere. Nire egongelako pantailan berrikusi dut. Egungo aktoreengan faltan botatzen dudan naturaltasuna darion Travolta gazte batekin, neo-noir hori, Antonioniren Blowup (1966) filmari egindako amerikar iruzkina, slasher erako pelikulen, entretenimendu hutsaren aipamenekin, eta audioaren aldeko alegatua (ikus-entzunezkoetan hainbeste aldiz baztertua), une honetan esplotazioko genero-zinemari eta gaur egun duen garrantziari buruz lantzen ari naizen proiektu bat gogorarazten dit. Fedea itzuli zait.
Artearen munduan, errealitateari bizkarra ematen tematurik, gutxiengo bat ordezten duen horditasun egoera batean, autokritika falta da. Nola liteke, AEBetako biztanleriaren ia % 20 izanda, gaztelania mintzo den herrialdeetatik etorritako jendea sistematikoki kanpoan utzi izana? Philadelphia Art Museum-eko azken argazki erakusketaz fidatuko bagina —Where Are We Now? American People and Places: 1955-2025 (https://www.philamuseum.org/exhibitions/where-are-we-now)—, balirudike herrialde erraldoi hau literalki zuria eta beltza dela. Diskurtsoaren bikromia honek min handia egin du. Alienatu egin du. Zuhurrago jokatu behar izango genuen. «Racial profiling» delakoak eta latino, afrikar, asiar edo arabiar iritsi berrien kriminalizazioak (baita Justizia Saileko ICErentzat halakoak diren eta Gobernuaren Adimen Artifizialak sortutako meme ergelen uholdean sartzen diren errefuxiatu/erbesteratuenak ere) letra larriz idatzitako Demokraziaren esanahia birpentsatzera behartzen dute. «Klase-lerroa» desagertu eta haren ordez «kolore-lerroa» ezarri den lekuetan —gutxi batzuen errentagarritasunerako—gutxiengoen noizbehinkako ikusgarritasun-ariketak ez dira nahikoa, ezta antzezpena zuzentzeko ariketak ere. Frederick Douglass abolizionistak —bere garaian argazki gehien egin zitzaion pertsonak— hitz egin zuen horri buruz 1881ean lehen aldiz: (https://archive.org/details/jstor-25100970/page/n1/mode/2up). XX. mendearen hasieran, W.E.B. Duboisek berrikusi zuen, eta XX. mendeko arazo gisa goraipatu zuen bere The Souls of Black Folk lanean (https://revisesociology.com/2025/04/21/w-e-b-du-bois-and-the-colour-line-racism-and-black-identity-in-america/). Handik urte batzuetara, C.L.R. Jamesek ezarri zituen The Black Jacobins-en (1938), kolore-lerroaren eta klase-lerroaren arteko beharrezko konexioak, eta gaur egun ere gatazka horretan jarraitzen dugu, garrantzitsuena ahaztu zaigulako: berdintasun ekonomikoa, kalitatezko hezkuntza eta osasun publikorako sarbidea, eta banaketa atabikoak ordeztuko dituen eta bitartekaririk gabeko elkartze batera eramango duen senide arteko maitasun batean oinarritzeko beharra, ni bizi naizen hiri honen, Filadelfiaren, «senide arteko maitasunaren hiriaren» sortzaileei, kuakeroei, jarraituz.
Berriro diot: badago itxaropena. Hilabete eskas barru, The Barnes Foundation-en C.L.R. Jamesen ikasle bikaina den Robin D. G. Kelleyren liburu baten izenburua Freedom Dreams (2002) daraman erakusketa bat irekiko da (https://www.beacon.org/Freedom-Dreams-P1855.aspx). Lan honetan «Black Radical Imagination» kontzeptuaren pean intelektualek eta artistek egindako lana aztertzen da. Kontzeptu hori funtsezkoa da nire praxian, Afrikako eta diasporako zinemaren eta artearen komisario eta irakasle gisa. Barnesen, familiartean aurkituko naiz laster Arthur Jafarekin, Garrett Bradleyrekin eta beste askorekin. Haien proposamenen edertasunak, artea abiapuntu harturik elkarrizketa demokratikoa hedatzen jarraitzeko mezuen egokitasunak, beste etorkizun posible bat sumatzeko aukera ematen didate. Pantailara itzuliko naiz, baina oraingoan Barnesen instalazioetan izango da, goiko aldean Rockyren estatua duen etorbidera begira, aurten oinarrian informazio-plaka bat duela, despistatuenek Rocky hiriko irudi historiko bat dela pentsa ez dezaten eta kultur ikono ospetsuenaz jabetu ez daitezen… zine-artearen eta entretenimenduzkoaren arteko distantzia alderdikoia… benetakoaren eta fikziozkoaren arteko tartea desegitea, AAren manipulazioaren eta fake news direlakoen artekoa beste egun baterako utziko ditugu…
Osasun mentaleko ariketa gisa, hitz hauen ondoren azken asteetan irakurri ditudan komikien artean bila hasi naiz: Brad Neelyk, Charles Burnesek (Phillyren beste semetzako bat) eta Pierre La Policek lekua egin didate bere ondoan. Eskerrik asko nire eskura egoteagatik, absurduaren maisuok.
* Beatriz Leal Riesco ikertzailea, irakaslea, kritikoa eta komisarioa da, eta arte eta zinema garaikide afrikarrean eta diasporakoan aditua da.